İş ilanları ve eleman ilanları sitesi

- Aktif pasif oranının bozulması

Kaynak: SSK İstatistik Yıllıkları (1997-2001)

çoğu OECD ülkesinde asgari emeklilik yaşı 65 dolayındadır. Avrupa'da 55-64 yaş grubundaki erkek işgücünün yaklaşık yarısı halen çalışmaktadır.

(Kaynak: OECD Economic Outlook, Aralık 2002)

III. SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI YASASI

SİGORTALILARA İLİŞKİN SORU VE CEVAPLAR

1. Sosyal Güvenlik Reformu ile kıdem tazminatları fona devredilip, bugüne kadar biriken tutarlar çalışanlara ödenecek mi?

Sosyal güvenlik reformu amacı ile düzenlenen 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, sigortalılık ve emeklilik hak ve yükümlülüklerini içermekte. Söz konusu yasa kıdem tazminatı konusunda herhangi bir düzenleme getirmiyor; kıdem tazminatı uygulamaları "1475/14" kapsamında gerçekleştirilmeye devam ediyor. Bu nedenle kıdem tazminatlarının fona devri, çalışanlara bu adla ödeme yapılması benzeri bir durum şu an için gündemde değil.



2. Sosyal güvenlik destek primi ile çalışma kalkıyor mu?

Emekli maaşı almakta iken sigortalı bir işte çalışmaya başlayanlar sosyal güvenlik destek primi ödemekte. 5510 sayılı yasa açısından şu an sosyal güvenlik destek primi ile çalışmakta olan, 30 Nisan 2008 öncesi sigortalı olmuş ve emeklilik hakkını elde ettikten sonra sosyal güvenlik destek primi ödeyerek çalışacak olanlar için uygulamanın kaldırılması söz konusu değil.



3. Yeni yasa ile sigortalı olarak çalışanların maaşlarından kesilen primler artırılıyor mu?

5510 sayılı yasa ile sigorta prim adları ve tanımlarında birtakım değişiklikler yapılmakta. Ancak çalışanların maaşlarından kesilen primler artırılmıyor. Bu nedenle çalışanların maaşlarında sigorta primlerine dayalı bir azalma olmayacak.



4. İsteğe bağlı sigortalı olunması için gerekenler nelerdir?

Bir kimsenin isteğe bağlı sigortalı olabilmesi için;
kendi adına yürüttüğü faaliyetten, devlet memurluğundan, bir işverene bağlı çalışmadan kaynaklanan zorunlu sigortalılığının bulunmaması, kuruma "SGK" isteğe bağlı sigortalılık başvurusu yapması, belirlenen primleri ödemesi gerekiyor.



5. İsteğe bağlı sigortalılık prim tutarı nedir?

İsteğe bağlı sigortalı olan kimse, prime esas kazanç alt ve üst sınırları arasında kendisinin belirlediği tutar üzerinden "% 32" sigorta primi ödeyecektir.



6. İsteğe bağlı sigortalılık durumunda sağlık yardımlarından yararlanılabilir mi?

İsteğe bağlı sigortalılar belirledikleri prime esas kazanç alt ve üst sınırları arasındaki tutar esas alınarak % 20 uzun vadeli sigorta kolları primi ve % 12 genel sağlık sigortası primi ödeyecekler. Bu durumda genel sağlık sigortası primi de ödeneceğinden, sağlık sigortasından sağlanan sağlık yardımlarından yararlanılabilecektir.



7. Sağlık yardımlarından yararlanılması için prim ödenmesi gereken süre nedir?

Bir sigortalının sağlık yardımlarından yararlanabilmesi için, son bir yılda 30 gün genel sağlık sigortası primi ödemiş olması yeterlidir.



8. Sağlık yardımlarından yararlanma süresi nedir?

Zorunlu sigortalılık nedeni ile genel sağlık sigortalısı olanlar, sigortalılıklarının sona ermesinden itibaren 10 gün süre ile sağlık sigortası yardımlarından yararlanabilirler. Son bir yılda 90 gün genel sağlık sigortası primi ödemiş olan bu durumdaki sigortalılar, sigortalılıklarının sona ermesinden itibaren 90 gün süre ile sağlık sigortası yardımlarından yararlanabilecekler.



9. Yalnız genel sağlık sigortalısı olanların sağlık sigortası yardımlarından yararlanma şartları nedir?

Yalnız genel sağlık sigortalısı olanlar primlerini kendileri ödeyeceklerdir. Bu durumdaki sigortalılar, son bir yılda 30 gün prim ödemiş olmaları ve 60 günden fazla prim borçları olmaması koşulu ile sağlık yardımlarından yararlanabileceklerdir.



10. Analık borçlanması nedir, bundan nasıl yararlanılır?

Doğum yapması nedeni ile çalışamamış olanların çocuklarının yaşaması koşulu ile çocuğun 2 yaşına kadar olan süreleri borçlanmaları mümkün. Bu konuda kuruma (SGK) başvurulması, belirlenen primlerin bir ay içinde ödenmesi gerekli.



11. Hastalık halinde geçici iş göremezlik ödeneğinden kimler yararlanabilir?

SGK tarafından kabul edilen bir rapora dayanmak koşulu ile hastalık nedeni ile işine gidemeyen sigortalının, bu devamsızlığın 2 gününden sonrası için geçici iş göremezlik ödeneği alması mümkün. Bu ödeneğin verilebilmesi için hastalıktan önceki bir yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta kolları primi ödenmiş olması gerekli.



12. Geçici iş göremezliğe hak kazanan sigortalıya ödenecek tutar nasıl hesaplanır?

Sigortalının geçici iş göremezliğe hak kazanması halinde, kendisine ödenecek geçici iş göremezlik ödeneğinin tutarı, son 3 aydaki prime esas kazanç ortalaması esas alınarak belirlenir. Ödenecek geçici iş göremezlik tutarı; yatarak tedavilerde bu ortalamanın % 50'si, ayakta tedavilerde 2/3'üdür.



13. Sigortalıların uğramış oldukları kazanın iş kazası olup olmadığının belirlenmesi için dikkate alınan noktalar nelerdir?

Bir olayın iş kazası olarak değerlendirilmesi için:
a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
b) (Değişik: 17/4/2008-5754/8 md.) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
d) (Değişik: 17/4/2008-5754/8 md.) Bu Kanunun dördüncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
meydana gelmiş ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan bir nitelik taşıması gerekmektedir.



14. İş kazasına uğrayan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği verilir mi?

Sigortalının iş kazasına uğraması halinde devamsızlığın ilk gününden başlanarak geçici iş göremezlik ödeneği verilir. Bu ödeneğin verilmesi için herhangi bir prim ödeme şartı aranmaz.



15. İşe başladıktan kısa bir süre sonra ya da aynı gün iş kazasına uğrayan sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği nasıl hesaplanır?

Sigortalının yeterli prim ödemeden iş kazasına uğraması halinde geçici iş göremezlik ödeneği, işe başlama tarihinden iş kazasının oluştuğu güne kadar geçen günlerdeki ortalama prime esas kazanç tutarına göre hesaplanır. İşe başladığı gün iş kazasına uğrayan işçiye emsal işçilerin kazançları esas alınarak geçici iş göremezlik ödeneği verilir.



16. Sürekli iş göremezlik ödeneği hangi hallerde bağlanır?

İş kazası veya meslek hastalığı nedeni ile meslekte kazanma gücünü en az % 10 oranında kaybettiği belirlenen sigortalıya, sürekli iş göremezlik ödeneği verilir.



17. Sürekli iş göremezlik ödeneği nasıl hesaplanır?

Meslekte kazanma gücünü % 100 oranında kaybeden sigortalıya kazancının % 70 üzerinden sürekli iş göremezlik ödeneği verilir. Meslekte kazanma gücü kaybının oranına göre verilecek ödenek, iş gücü kaybı oranına göre belirlenir.



18. Son bir yılda ödenmesi gereken kısa vadeli sigorta kolları primi süresinin hesabında hangi süreler dikkate alınmaz?

Sigortalının kısa vadeli sigorta kolları primi ödeme zorunluluğunun belirlenmesi sırasında;
a) Herhangi bir sebeple silâh altına alınan sigortalının askerlikte geçen hizmet süresi,
b) Hükümlülükle sonuçlanmayan tutuklulukta geçen süre,
c) İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortalarından geçici iş göremezlik ödeneği alan sigortalının iş göremediği süre,
d) Sigortalının greve iştirak etmesi veya işverenin lokavt yapması hallerinde geçen süre dikkate alınmaz.



19. Sigortalılar hangi durumda malül sayılır ve malüllük sigortası haklarından yararlanır?

Bir sigortalının malül sayılması için meslekte kazanma gücünün en az % 60 oranında kaybedildiğinin kurumca düzenlenen belge ile ispatı gerekir. Ancak meslekte kazanma gücü kaybının sigortalılık öncesi var olduğunun anlaşılması durumunda, bu duruma dayalı olarak malüllük sigortası hükümleri uygulanmaz.



20. Sigortalının malüllük sigortasından yararlanması için gereken sigortalılık süresi ve prim günü nedir?

Bir sigortalının malüllük sigortası hükümlerinden yararlanabilmesi için en az 10 yıllık sigortalılık süresi bulunması ve 1.800 gün prim ödemiş olması gerekir. Sigortalının bir başkasının bakımına muhtaç olması halinde 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaz.



21. Malüllük aylığı nasıl hesaplanır?

Malüllük aylığına hak kazanan sigortalının 9.000 günden az prim ödemiş olması halinde 9.000 gün üzerinden, 9.000 gün veya daha fazla prim ödemiş olması halinde prim günü üzerinden aylık bağlanır. Bir işverene bağlı çalışması nedeni ile sigortalı olanlar için bu süre (5510/4-1_A) 7.200 gün olarak uygulanır.



22. Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar nelerdir?

Yaşlılık sigortası hükümleri için gereken şartları sağlayan sigortalıya, yaşlılık sigortasından aylık bağlanır veya toptan ödeme yapılır.



23. Yaşlılık sigortasından yararlanılabilmesi için gereken şartlar nelerdir?

Sigortalının yaşlılık sigortası hükümlerinden yararlanabilmesi için:
Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurması ve en az 9.000 gün prim ödemiş olması gerekir. 5510/4-1_A kapsamındaki sigortalılar için prim ödeme şartı 7.200 gün olarak uygulanır.



24. Yaşlılık aylığı nasıl hesaplanır?

Yaşlılık aylığı, aşağıdaki hükümlere göre belirlenecek ortalama aylık kazancı ile aylık bağlama oranının çarpımı sonucunda bulunan tutardır.
Ortalama aylık kazanç, sigortalının her yıla ait prime esas kazancının, kazancın ait olduğu yıldan itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının, itibarî hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı hariç toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın otuz katıdır. Aylık bağlama oranı, sigortalının malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi geçen toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için % 2 olarak uygulanır.
Bu hesaplamada 360 günden eksik süreler orantılı olarak dikkate alınır. Ancak aylık bağlama oranı % 90'ı geçemez.



25. Kimler toptan ödeme hakkından yararlanabilir?

Herhangi bir nedenle çalıştığı işten ayrılan veya işyerini kapatan ve yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli yaş şartını doldurduğu halde malûllük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalıya, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında ise kendi adına bildirilen, (b) bendi kapsamında ise ödediği malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin her yıla ait tutarı, primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için, her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek toptan ödeme şeklinde verilir.