ALES Nedir? Kimler Girer, Konular, Soru Dağılımı ve Puan Türleri

ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı), yüksek lisans ve doktora programlarına başvuruda, üniversitelerde araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadrolarına atanmada ve bazı kamu kurumlarının uzman yardımcılığı alımlarında kullanılan merkezi bir sınavdır. ÖSYM tarafından yılda üç kez düzenlenir. Bu rehberde ALES'in yapısı, kimlerin girebileceği, konu ve soru dağılımı ile puan türlerinin nasıl kullanıldığı ayrıntılı olarak anlatılıyor.

ALES Nedir?

ALES, adayların belirli bir bölümde öğrendiği bilgileri değil, sayısal ve sözel akıl yürütme (muhakeme) becerilerini ölçen bir sınavdır. Bu ayrım kritiktir: sorular herhangi bir yükseköğretim programında kazanılan uzmanlık bilgisine dayanmaz, farklı alanlardan gelen tüm mezunların cevaplayabileceği nitelikte hazırlanır. Sınav Türkçe uygulanır.

ALES puanı üç temel alanda kullanılır. Birincisi lisansüstü eğitim başvurularıdır; yüksek lisans ve doktora programlarının hemen tamamı belirli bir ALES barajı arar. İkincisi akademik kadro ilanlarıdır; araştırma görevliliği ve öğretim görevliliği başvurularında ALES puanı zorunlu koşuldur. Üçüncüsü ise bazı kamu kurumlarının uzman yardımcılığı ve müfettiş yardımcılığı ilanlarıdır.

ALES puanı, sonuçların açıklandığı tarihten itibaren beş yıl geçerliliğini korur. Bu, sınavı bir kez iyi bir puanla geçmenin uzun vadeli bir yatırım olduğu anlamına gelir.

ALES'e Kimler Girer?

ALES'e girmek için mezuniyet kısıtlaması bulunmaz; herkes sınava başvurabilir. Ancak alınan puanın kullanılabilmesi için adayın lisans mezunu olması ya da mezun olabilecek durumda bulunması gerekir. Bu kapsamda:

• Bir lisans programını bitirmiş olanlar,
• Lisans programından mezun olabilecek durumda bulunan son sınıf öğrencileri,
• Yurt dışındaki bir yükseköğretim kurumundan mezun olup denklik belgesi almış olanlar

sınava başvurabilir ve puanlarını kullanabilir. Ön lisans mezunları ALES puanını lisansüstü başvurularda kullanamaz; dikey geçişle lisans tamamlamaları gerekir.

Sınava giriş sayısında bir sınırlama yoktur. Puanını yükseltmek isteyen adaylar yılda üç oturuma da girebilir; başvurularda en yüksek puan kullanılır.

ALES Sınav Yapısı ve Soru Dağılımı

ALES tek oturumda, tek kitapçık hâlinde uygulanır. Sınav yapısı şöyledir:

• Toplam soru sayısı: 100
• Sayısal Bölüm: 50 soru
• Sözel Bölüm: 50 soru
• Sınav süresi: 150 dakika (2,5 saat)

Süre iki bölüm için ortak verilir. Bu, zaman yönetimini adayın kendisine bırakır ve stratejik bir avantaj sağlar: güçlü olduğunuz bölümü hızlı bitirip kalan süreyi zayıf bölüme aktarabilirsiniz. Pratikte her bölüme yaklaşık 75 dakika ayırmak dengeli bir başlangıç noktasıdır.

Sayısal Bölüm konuları: Temel matematik (sayılar, bölünebilme, rasyonel sayılar, üslü ve köklü ifadeler), cebir ve denklemler, oran-orantı, yüzde ve faiz problemleri, işçi-havuz-hareket problemleri, kümeler, permütasyon-kombinasyon ve olasılık, sayısal mantık ve şekil-tablo yorumlama, temel geometri.

Sözel Bölüm konuları: Paragraf (anlam bulma, ana düşünce, yapı, akış bozan cümle), sözcükte ve cümlede anlam, sözel mantık ve akıl yürütme, tabloya dayalı sözel çıkarım soruları.

Ağırlık dağılımına bakıldığında sözel bölümde en büyük payı paragraf soruları alır; sayısal bölümde ise temel matematik ve problemler öne çıkar. Geometri sayı olarak sınırlıdır ama sıralamada fark yaratan bölümdür.

Sınavda yanlış cevaplar doğru cevapları götürmez; ALES'te net hesabı doğrudan doğru sayısı üzerinden yapılır. Bu nedenle sınav sonunda boş soru bırakmamak, tahmin yürütmek her zaman lehinizedir.

ALES Puan Türleri

ALES'te üç puan türü hesaplanır ve her biri farklı akademik alanlar için kullanılır:

ALES Sayısal (SAY): Sayısal bölümün ağırlığı yüksektir. Mühendislik, fen bilimleri, matematik, fizik, kimya, biyoloji, mimarlık, bilgisayar bilimleri ve sağlık bilimleri programlarında bu puan türü istenir.

ALES Sözel (SÖZ): Sözel bölümün ağırlığı yüksektir. Edebiyat, tarih, sosyoloji, psikoloji, eğitim bilimleri, iletişim, hukuk ve ilahiyat gibi sosyal bilim programları bu puan türünü esas alır.

ALES Eşit Ağırlık (EA): İki bölüm dengeli ağırlıklandırılır. İktisat, işletme, maliye, kamu yönetimi, uluslararası ilişkiler ve ekonometri gibi karma alanlarda kullanılır.

Üç puan türü de aynı sınavdan üretilir; ayrı bir oturuma girmeye gerek yoktur. Ancak başvuru yapacağınız programın hangi puan türünü aradığını ilan metninden önceden kontrol etmeniz gerekir. Bir program eşit ağırlık puanı istiyorsa yüksek bir sayısal puan işinize yaramaz.

Puanlar ham netler üzerinden değil, o oturuma giren tüm adayların ortalaması ve standart sapması dikkate alınarak standardize edilerek hesaplanır. Bu nedenle aynı net sayısı farklı oturumlarda farklı puanlara karşılık gelebilir. Puan hesaplama araçları yalnızca tahmini sonuç verir.

ALES 2026 Takvimi ve Başvuru

ALES 2026 yılında da üç kez uygulanıyor. Yılın ilk iki oturumu (ALES/1 ve ALES/2) tamamlandı; yıl içindeki son fırsat ALES/3 oturumu. ÖSYM takvimine göre ALES/3 sınavı 29 Kasım 2026 tarihinde yapılacak, başvurular ise 7–15 Ekim 2026 tarihleri arasında alınacak. Geç başvuru için ayrı bir gün belirlenmiş durumda ve bu günde sınav ücreti artırımlı tahsil ediliyor.

Başvurular ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (ais.osym.gov.tr), ÖSYM mobil uygulaması veya ÖSYM Başvuru Merkezleri üzerinden yapılıyor. Sınav ücretini yatırmayan adayların başvurusu geçersiz sayıldığı için ödeme adımının atlanmaması gerekiyor. Sınava giriş belgesi adrese gönderilmiyor; adayların sınav tarihinden yaklaşık 10 gün önce AİS üzerinden kendilerinin edinmesi gerekiyor.

Etkili Bir ALES Hazırlığı İçin

ALES bilgi değil beceri sınavı olduğu için hazırlık mantığı da farklı işler. Konu ezberi yerine soru tipi tanımak ve hız kazanmak önceliklidir. Çoğu aday için üç-dört aylık düzenli bir program yeterli sonuç verir.

Çalışmaya çıkmış sorularla başlamak, ÖSYM'nin soru diline ve muhakeme kurgusuna alışmanın en hızlı yoludur. Günde sabit sayıda sözel ve sayısal mantık sorusu çözmek, sınavın en çok zaman kaybettiren bölümlerinde otomatikleşmeyi sağlar. Son bir ayda süreli deneme sınavlarına geçilmesi ve her denemeden sonra hata analizi yapılması, 150 dakikalık süreyi verimli kullanma alışkanlığını yerleştirir.

Bir de sık atlanan bir ayrıntı var: sınav saat 10.15'te başlıyor ancak sınav binalarına giriş 10.00'da kapanıyor. Hazırlığın tamamını boşa çıkarmamak için sınav günü prosedürlerini de önceden planlamak gerekiyor.